Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Μύθοι & Αλήθειες για όσα ακούμε & διαβάζουμε

Τα τελευταία χρόνια, η παχυσαρκία έχει λάβει τις διαστάσεις πανδημίας. Ολοένα και περισσότεροι ενήλικες και παιδιά έχουν υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία, με αποτέλεσμα τα ποσοστά για την χώρα μας να φτάνουν τα 62,3% και 24,9% αντίστοιχα. Θεωρείται πια και από διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) μια χρόνια πολυπαραγοντική νόσος, η οποία χρήζει φαρμακευτικής αγωγής. 

Τα μέσα αυτά, όπως είναι οι ενέσεις και τα χάπια αδυνατίσματος, συστήνεται να χρησιμοποιούνται αφού αποτύχουμε με τον πρώτο πυλώνα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας που είναι η διατροφή και η άσκηση. Καμιά φορά όμως χρησιμοποιούνται ως η πιο εύκολη και «γρήγορη» λύση για την αντιμετώπιση της νόσου.  

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: «Μόδα» VS Πραγματική καινοτομία 

Η εμφάνιση νέων φαρμακευτικών θεραπειών αποτελεί σημαντική εξέλιξη στην αντιμετώπιση της νόσου. Από τη σκοπιά του διαιτολόγου, πρόκειται για ένα χρήσιμο εργαλείο που μπορεί να υποστηρίξει τη διαχείριση της παχυσαρκίας αλλά δεν αντικαθιστά τη σημασία της ισορροπημένης διατροφής. Συνεπώς, καλό είναι τα άτομα να εκμεταλλευτούν το διάστημα που λαμβάνουν το φάρμακο ώστε να υιοθετήσουν στην καθημερινότητα τους τη σωστή διατροφή συνδυαστικά με την άσκηση, οι οποίοι αποτελούν και τους δύο βασικούς παράγοντες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής μακροπρόθεσμα.

Πόσο μεγάλη είναι σήμερα η ζήτηση για αυτές τις θεραπείες στην Ελλάδα; 

Η ζήτηση τόσο στα χάπια αδυνατίσματος όσο και στις ενέσεις ολοένα κι αυξάνεται. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι γι’ αυτήν την ραγδαία άνοδο, στους οποίους περιλαμβάνονται τα υψηλά ποσοστά της παχυσαρκίας, η αυξημένη αποτελεσματικότητα των νέων φαρμάκων σε σχέση με τα παλαιότερα που κυκλοφορούσαν καθώς και η αυξημένη διάδοση της πληροφορίας από ειδικούς υγείας. Μια ακόμη μεγάλη επιρροή έχουν τα social media και οι influencers, οι οποίοι παρουσιάζουν τις προσωπικές τους εμπειρίες, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ελκυστικότητα των συγκεκριμένων θεραπειών από τους θεατές. 

Παχυσαρκία στην Ελλάδα: Ποια είναι τα επίπεδά της σήμερα;

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) τον Μάρτιο 2024, ο επιπολασμός του υπέρβαρου και παχυσαρκίας στη χώρα μας ανέρχεται στα 62,3% και 24,9% του γενικού πληθυσμού αντίστοιχα. Όσον αφορά τα παιδιά, η Ελλάδα κατακτά την πρωτιά ανάμεσα στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές Χώρες, με τα ποσοστά να φτάνουν το 37,5% σε παιδιά και εφήβους ηλικίας από 2 έως 14 ετών. Τα ποσοστά υπερβαρότητας και παχυσαρκίας στα παιδιά αυξάνονται με την ηλικία, από περίπου 13,6% στα μικρά παιδιά έως 5 ετών και 43% στις ηλικίες 5–7 ετών. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Σε ποιες περιπτώσεις και σε ποιες ηλικίες απευθύνονται;

Απευθύνονται σε ενήλικες με ΔΜΣ> 30 kg/m2 ή σε ενήλικες με ΔΜΣ>27 kg/m2 με ένα από τα παρακάτω νοσήματα όπως Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2, αυξημένη πίεση ή χοληστερίνη,  που είναι απόρροια του αυξημένου σωματικού τους βάρους. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι για να προχωρήσουμε στην χορήγηση ενέσεων ή χαπιών αδυνατίσματος, πρέπει να υπάρχει ταυτόχρονη ιατρική και διατροφική παρακολούθηση και να έχουν γίνει αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες απώλειας του σωματικού βάρους με διατροφή και άσκηση στο παρελθόν. Υπάρχουν επίσης ειδικές ομάδες του πληθυσμού που πρέπει να απέχουν από το συγκεκριμένο είδος θεραπείας. 

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται άτομα με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, ιατρικό ή οικογενειακό ιστορικό παγκρεατίτιδας ή ιστορικό καρκίνου του θυρεοειδούς καθώς και έγκυες ή θηλάζουσες.  Ο FDA έχει εγκρίνει τη σεμαγλουτίδη (Ozempic, wegovy) για θεραπεία της παχυσαρκίας σε εφήβους 12–18 ετών, ενώ για τα παιδιά κάτω των 12 ετών δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένη φαρμακοθεραπεία. 

Ενέσεις αδυνατίσματος: Τι είναι & πώς λειτουργούν

Οι ενέσεις για την παχυσαρκία δρουν μιμούμενες ορμόνες του εντέρου που ρυθμίζουν φυσιολογικά την όρεξη και το μεταβολισμό. Συγκεκριμένα, μειώνουν την πείνα επηρεάζοντας τα κέντρα όρεξης στον εγκέφαλο, αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού, καθυστερούν τη γαστρική κένωση και βελτιώνουν τον γλυκαιμικό έλεγχο. 

Σε τι διαφέρουν από τα παραδοσιακά χάπια απώλειας βάρους; 

Η παλαιότερη φαρμακευτική αγωγή εστίαζε κυρίως στη μείωση της απορρόφησης των λιπαρών, και κατ’ επέκταση της προσλαμβανόμενης ενέργειας. Αντίθετα, οι νεότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις δρουν κυρίως μέσω της καταστολής της όρεξης ή της ενίσχυσης του αισθήματος κορεσμού. 

Ωστόσο, οι ανεπιθύμητες ενέργειες της παλαιότερης αγωγής, όπως η έντονη διάρροια και το κοιλιακό άλγος, καθιστούσαν αρκετά δύσκολη την χρήση τους. Αντίθετα, τα νεότερα φάρμακα έχουν σχετικά λίγες παρενέργειες. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Επηρεάζουν μόνο την όρεξη ή και τον μεταβολισμό; 

Η φαρμακοθεραπεία δε βελτιώνει τον μεταβολισμό άμεσα. Στοχεύει κυρίως στη μείωση της όρεξης και του κορεσμού, προκαλώντας σημαντική απώλεια βάρους. Αν και δεν αυξάνεται άμεσα ο βασικός μεταβολισμός, κατά την διάρκεια της φαρμακοθεραπείας, η απώλεια λίπους, η βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης καθώς και άλλων μεταβολικών δεικτών συμβάλλουν έμμεσα σε βελτίωση του μεταβολισμού. 

Εάν συνδυαστεί με τακτική σωματική δραστηριότητα και επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να βοηθήσει στην διατήρηση ή ακόμη και στην αύξηση του μυϊκού ιστού, κάτι που θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει σε μια ήπια αύξηση του μεταβολισμού. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Τι πρέπει να προσέχει το άτομο μετά, για να διατηρήσει το αποτέλεσμα;

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, για να μπορέσει να αντιμετωπιστεί η παχυσαρκία μακροπρόθεσμα και να διατηρηθεί το χαμένο σωματικό βάρος, η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής και ενός γενικότερου τρόπου ζωής αποτελεί το κλειδί. 

Μια διατροφή βασισμένη στην μεσογειακή διατροφή, , η οποία αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρισμένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα πρότυπα παγκοσμίως, η συστηματική άσκηση, η επαρκής ενυδάτωση, ο καλός ύπνος (ποσοτικά και ποιοτικά), το μειωμένο stress και το μειωμένο αλκοόλ είναι μερικοί από τους σημαντικότερους παράγοντες υιοθέτησης υγιεινού τρόπου ζωής. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Μπορεί κάποιος χωρίς παχυσαρκία να τις χρησιμοποιήσει για αισθητικούς λόγους; 

Δεδομένου ότι τα κριτήρια χρήσης της φαρμακοθεραπείας είναι πολύ συγκεκριμένα, καλό θα ήταν άτομα φυσιολογικού σωματικού βάρους και χωρίς μεταβολικά νοσήματα (Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, αυξημένη πίεση, χοληστερίνη), να απέχουν από την χρήση τους. Η φαρμακοθεραπεία δεν προορίζεται για καθαρά αισθητικούς λόγους. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Ποιες είναι οι πιο συχνές παρενέργειες 

Κατά τη διάρκεια χρήσης της θεραπείας, οι παρενέργειες είναι ποικίλες και διαφοροποιούνται τόσο ως προς το είδος τους όσο και προς την έντασή τους από άτομο σε άτομο. Οι κυριότερες παρενέργειες αφορούν το γαστρεντερικό σύστημα και εμφανίζονται συμπτώματα όπως η ναυτία, ο εμετός, η διάρροια και η δυσκοιλιότητα. 

Άλλες παρενέργειες είναι ο πονοκέφαλος, το αίσθημα κόπωσης, η ζάλη και η απώλεια μαλλιών, ειδικά όταν η διατροφή είναι μειωμένη σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Σε οποιαδήποτε περίπτωση καλό είναι να ενημερώνεται ο αρμόδιος ειδικός υγείας, για να αντιμετωπιστούν όσο το δυνατόν πιο σύντομα. 

Υπάρχουν μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι; 

Τα δεδομένα μέχρι στιγμής έχουν δείξει καλή ασφάλεια στις κλινικές μελέτες. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα μακροχρόνιας παρακολούθησης είναι ακόμη περιορισμένα, καθώς οι περισσότερες μελέτες έχουν διάρκεια περίπου 3–5 έτη. Για τον λόγο αυτό συνεχίζει να διερευνάται η πιθανή συσχέτιση με ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως παγκρεατίτιδα ή ορισμένες παθήσεις του θυρεοειδούς.

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Τι προετοιμασία πρέπει να κάνει ο ασθενής, πριν ξεκινήσει τη συγκεκριμένη θεραπεία;

Από τη σκοπιά του διατροφολόγου, η προετοιμασία του ασθενούς πριν την φαρμακοθεραπεία περιλαμβάνει την αξιολόγηση βασικών ανθρωπομετρικών δεδομένων όπως το ύψος, το βάρος και τον Δείκτη Μάζας Σώματος, με στόχο να αναγνωριστεί εάν πληρούνται τα κριτήρια που αναφέρθηκαν και παραπάνω. 

Στη συνέχεια, πραγματοποιείται με ειδικό εξοπλισμό μια ανάλυση της σύστασης σώματος, ώστε να ελεγχθεί η αναλογία μυϊκής και λιπώδους μάζας καθώς και να εντοπιστούν τυχόν απώλειες στη μυϊκή μάζα που ενδέχεται να είναι πιο έντονες με την έναρξη της φαρμακοθεραπείας. Επιπλέον, λαμβάνεται αναλυτικό ιατρικό ιστορικό (νοσήματα υγείας, ιστορικό παγκρεατίτιδας, νοσήματα θυρεοειδούς κ.α.) και αξιολογούνται τα αποτελέσματα των απαραίτητων αιματολογικών εξετάσεων. Με βάση τα δεδομένα αυτά, η ομάδα επαγγελματιών υγείας αποφασίζει για την εξέλιξη. 

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι πριν την έναρξη της αγωγής, ο ασθενής ενημερώνεται αναλυτικά για τον τρόπο δράσης του φαρμάκου, τις πιθανές παρενέργειες καθώς και για την σημασία της ταυτόχρονης διατροφής και άσκησης, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία για τη βέλτιστη αποτελεσματικότητα της θεραπείας.  

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Πότε αρχίζει να φαίνεται αποτέλεσμα; 

Η ανταπόκριση του εκάστοτε ασθενούς είναι διαφορετική, οπότε είναι δύσκολο να οριστεί συγκεκριμένο διάστημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η επίδραση στην όρεξη και τον κορεσμό εμφανίζεται μέσα στις πρώτες εβδομάδες. 

Για πόσο διάστημα μπορεί να λαμβάνει κάποιος αυτές τις θεραπείες; 

Η φαρμακοθεραπεία έχει σχεδιαστεί για μακροχρόνια χρήση. Μάλιστα, από μελέτες που έχουν διεξαχθεί προκύπτει πως η διακοπή λήψης των φαρμάκων συχνά οδηγεί σε μερική ή  πλήρης επανάκτηση του χαμένου βάρους. 

Παράλληλα, είναι σημαντική η επανεκτίμηση των ασθενών ανά διαστήματα, προκειμένου να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της θεραπείας και να διαπιστώνεται εάν εξακολουθεί να προσφέρει ουσιαστικό όφελος ή αν απαιτείται τροποποίηση.

Ακόμη, σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται διακοπή λόγω εμφάνισης έντονων ανεπιθύμητων ενεργειών. Σε κάθε περίπτωση, η διάρκεια της φαρμακοθεραπείας δεν είναι η ίδια αλλά καθορίζεται με βάση τις ανάγκες και το προφίλ του κάθε ασθενούς.  

Η φαρμακοθεραπεία αποτελεί αρωγή της παχυσαρκίας και όχι αυτόνομη λύση. Η μακροχρόνια επιτυχία διαχείρισης της παχυσαρκίας εξαρτάται από την διαμόρφωση νέων υγιεινών διατροφικών συνηθειών, την τακτική σωματική δραστηριότητα και την υιοθέτηση ενός γενικότερου υγιεινού τρόπου ζωής. Χωρίς τις αλλαγές αυτές, η δυσκολία διατήρησης των χαμένων κιλών θα είναι δύσκολη. 

Ενέσεις και χάπια αδυνατίσματος: Μύθος ή Αλήθεια;

• «Κόβουν την πείνα και αδυνατίζεις χωρίς προσπάθεια» 

Μύθος: Πράγματι η φαρμακοθεραπεία μειώνει την όρεξη, όμως η απώλεια βάρους εξαρτάται από το ενεργειακό ισοζύγιο, δηλαδή την σχέση μεταξύ της ενέργειας που προσλαμβάνεται από την τροφή και αυτές που δαπανώνται μέσω της σωματικής δραστηριότητας. Οι διατροφικές επιλογές και η σωματική δραστηριότητα, είναι επίσης παράγοντες που θα καθορίσουν το αποτέλεσμα. 

• «Αν σταματήσεις, παίρνεις όλα τα κιλά πίσω» 

Αλήθεια, υπό προϋποθέσεις: Η επαναπρόσληψη βάρους είναι πιθανή, εάν δεν έχουν γίνει προσπάθειες αλλαγής των διατροφικών συνηθειών και του τρόπου ζωής. 

• «Είναι ασφαλή για όλους» 

Μύθος: Υπάρχουν σαφείς αντενδείξεις για συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμοί οι οποίες πρέπει να απέχουν από την φαρμακοθεραπεία. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι έγκυες και οι θηλάζουσες, τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1, ιστορικό παγκρεατίτιδας ή  ιστορικό καρκίνου του θυρεοειδούς. Επίσης μην ξεχνάμε ότι η ασφάλεια στα άτομα που δε τηρούν τα κριτήρια ένταξης, παραμένει άγνωστη και αβέβαιη. 

• «Αδυνατίζουν χωρίς διατροφή κι άσκηση, με άμεσα αποτελέσματα» 

Όπως αναφέρθηκε, η δράση τους είναι υποστηρικτική και δεν προκαλούν αυτόματα την απώλεια του σωματικού βάρους. Μπορεί τα πρώτα αποτελέσματα να εμφανίζονται εντός λίγων εβδομάδων από την έναρξη της θεραπείας, αλλά η ουσιαστική αλλαγή απαιτεί μήνες για να είναι μόνιμη.