Λογοθεραπεία: Η υπερδιάγνωση στα παιδιά & πότε υπάρχει πραγματική ανάγκη

Τα τελευταία χρόνια αρκετοί γονείς έρχονται αντιμέτωποι με την πρόταση να αξιολογηθεί το παιδί τους από αναπτυξιολόγο και λογοθεραπευτή, αντίστοιχα. Οι παραπομπές μοιάζουν να αυξάνονται, όπως και η ανησυχία των γονέων, και κάπως έτσι προκύπτει το ερώτημα αν είναι πραγματική η αύξηση των δυσκολιών λόγου ή πρόκειται για υπερδιάγνωση.

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη, δηλαδή «ναι» ή «όχι», αφού η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει σημαντικά την αναπτυξιακή πορεία ενός παιδιού και να το βοηθήσει για το μέλλον. Ωστόσο, η βιαστική ερμηνεία φυσιολογικών αναπτυξιακών διαφοροποιήσεων ως παθολογία μπορεί να οδηγήσει σε περιττές αξιολογήσεις ή ακόμη και σε άσκοπες θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Λογοθεραπεία: Τι είναι και πότε συνίσταται

Πολλοί πιστεύουν ότι η λογοθεραπεία αφορά μόνο παιδιά, που δυσκολεύονται να προφέρουν σωστά κάποιους ήχους. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια επιστήμη που ασχολείται με την επικοινωνία συνολικά, δηλαδή με τον λόγο, την ομιλία, την κατανόηση, την κοινωνική επικοινωνία, ακόμη και τη σίτιση σε ορισμένες περιπτώσεις. Συνίσταται όταν παρατηρούνται δυσκολίες που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού.

Λογοθεραπεία: Πότε ξεκινάει ιδανικά

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία, που συνίσταται. Ουσιαστικά η παρέμβαση ξεκινά όταν διαπιστωθεί πραγματική ανάγκη. Σε πολλές περιπτώσεις, η έγκαιρη αξιολόγηση από την πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη.

Γιατί έχουν αυξηθεί οι παραπομπές σε αναπτυξιολόγο/ λογοθεραπευτή;

Οι παραπομπές έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης γονέων και επαγγελματιών γύρω από την πρώιμη ανίχνευση δυσκολιών. Αυτή η παραπομπή δε γίνεται αποκλειστικά από αναπτυξιολόγο, αλλά μπορεί προκύψει από συμβουλή παιδιάτρου, παιδαγωγού ή εκπαιδευτικού, ψυχολόγο ή ακόμη και μετά από την πρωτοβουλία των ίδιων των γονέων, όταν υπάρχουν σχετικές ανησυχίες.

Το γεγονός ότι οι παραπομπές και οι διαγνώσεις έχουν αυξηθεί, δε σημαίνει απαραίτητα ότι περισσότερα παιδιά παρουσιάζουν διαταραχές. Σήμερα οι γονείς είναι πιο ενημερωμένοι, οι εκπαιδευτικοί πιο ευαισθητοποιημένοι και οι ειδικοί χρησιμοποιούν έγκυρα αξιολογητικά εργαλεία που οδηγούν στην ανίχνευση και διάγνωση των  δυσκολιών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εντοπίζονται περισσότερα παιδιά που παλαιότερα ίσως περνούσαν απαρατήρητα.

Η αλήθεια λοιπόν για τις παραπομπές βρίσκεται κάπου στη μέση. Από τη μία πλευρά, η πρώιμη παρέμβαση είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την αναπτυξιακή πορεία ενός παιδιού. Από την άλλη, ορισμένες φορές φυσιολογικές αναπτυξιακές διαφοροποιήσεις ερμηνεύονται βιαστικά ως παθολογία. 

Η πρόκληση για τους επαγγελματίες είναι να ξεχωρίζουν πότε πρόκειται για μια παροδική δυσκολία και πότε για μια πραγματική διαταραχή που χρειάζεται θεραπευτική παρέμβαση.

Οι γονείς είναι το γλωσσικό πρότυπο των παιδιών

Ο ρόλος των γονέων στον καλό λόγο του παιδιού είναι σημαντικός και καθοριστικός, αφού εκείνοι αποτελούν το βασικό γλωσσικό πρότυπο. Η συζήτηση, το διάβασμα βιβλίων, το παιχνίδι και η ποιοτική αλληλεπίδραση ενισχύουν σημαντικά την ανάπτυξη του λόγου και της επικοινωνίας.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι οι ανησυχίες των γονέων ή η πίεση του σχολείου επηρεάζουν αρκετά τη διαδικασία της παραπομπής. Σήμερα οι γονείς εκτίθενται σε τεράστιο όγκο πληροφοριών, ενώ και τα σχολεία λειτουργούν συχνά με αυξημένες απαιτήσεις ήδη από την προσχολική ηλικία. 

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει άγχος και να οδηγήσει σε πρόωρες ανησυχίες. Ωστόσο, η τελική αξιολόγηση πρέπει πάντα να βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και όχι μόνο στην πίεση του περιβάλλοντος.

Λογοθεραπεία: 5+ 1 Συχνές ερωτήσεις

1. Υπάρχουν λάθη που μπορεί να οδηγήσουν στην υπερδιάγνωση;
   Βεβαίως. Η αξιολόγηση χωρίς επαρκή δεδομένα, η παράβλεψη του αναπτυξιακού ιστορικού ή η εξαγωγή συμπερασμάτων από μία μόνο παρατήρηση μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένες εκτιμήσεις.
2.  Υπάρχουν περιπτώσεις όπου φυσιολογικές αναπτυξιακές φάσεις παρερμηνεύονται ως διαταραχές;
   Ναι. Κάθε παιδί έχει τον δικό του αναπτυξιακό ρυθμό και ορισμένες αποκλίσεις μπορεί να είναι παροδικές και απολύτως φυσιολογικές για την ηλικία του.
3. Ποια είναι τα βασικά σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί χρειάζεται λογοθεραπεία;
   Καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου, δυσκολία στην κατανόηση ή έκφραση, περιορισμένο λεξιλόγιο, δυσκολίες άρθρωσης και μειωμένη επικοινωνιακή αλληλεπίδραση είναι ορισμένα από τα βασικά σημάδια.
4. Σε ποια ηλικία πρέπει να ανησυχήσουν οι γονείς για την ανάπτυξη λόγου;
   Η ανησυχία πρέπει να βασίζεται περισσότερο στα αναπτυξιακά ορόσημα παρά στην ηλικία. Όταν ένα παιδί αποκλίνει σημαντικά από αυτά, καλό είναι να ζητείται αξιολόγηση.
5. Ποιες διαταραχές λόγου και ομιλίας απαιτούν άμεση παρέμβαση;
   Οι σοβαρές γλωσσικές διαταραχές, οι έντονες δυσκολίες κατανόησης, οι διαταραχές κοινωνικής επικοινωνίας και οι περιπτώσεις όπου επηρεάζεται σημαντικά η λειτουργικότητα του παιδιού απαιτούν άμεση διερεύνηση.
6. Τελικά τη δασκάλα ή τον δάσκαλο να τον ακούμε;
   Ασφαλώς. Οι εκπαιδευτικοί παρατηρούν το παιδί καθημερινά και μπορούν να εντοπίσουν δυσκολίες που δεν είναι πάντα εμφανείς στο σπίτι. Η παρατήρησή τους όμως δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά αφορμή για διερεύνηση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα υπερδιάγνωσης

 Θα έλεγα ότι  υπάρχουν περιπτώσεις παιδιών ηλικίας τριών  ή τεσσάρων που παρουσιάζουν διαταραχή ευχέρειας της ομιλίας (τραυλισμός) ή ακόμη και περιπτώσεις όπου παιδιά δύο ή τριών ετών με ήπια καθυστέρηση στην έκφραση του λόγου τα οποία παραπέμπονται άμεσα για μακροχρόνια θεραπεία. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, η σωστή πρακτική είναι η παρακολούθηση της εξέλιξης, η καθοδήγηση των γονέων και η επανεκτίμηση μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα. 

Λογοθεραπεία: Τελικά πώς γίνεται η σωστή αξιολόγηση ενός παιδιού;

• Λήψη αναλυτικού ιστορικού
• Κλινική παρατήρηση
• Σταθμισμένα αξιολογητικά εργαλεία
• Συνεκτίμηση του οικογενειακού & εκπαιδευτικού πλαισίου

Η διεπιστημονική προσέγγιση είναι καθοριστική. Η συνεργασία λογοθεραπευτή, παιδιάτρου, ψυχολόγου, αναπτυξιολόγου ή παιδοψυχίατρου και εκπαιδευτικών προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα των αναγκών του παιδιού.

Όταν υπάρχουν αμφιβολίες για τη διάγνωση, όταν οι απόψεις των ειδικών διαφέρουν σημαντικά ή όταν οι γονείς αισθάνονται ότι δεν έχουν κατανοήσει πλήρως τα ευρήματα, ζητάμε δεύτερη γνώμη.

Υπάρχουν δραστηριότητες στο σπίτι που μπορούν να βοηθήσουν χωρίς παρέμβαση ειδικού;

Ναι. Η ανάγνωση βιβλίων, οι συζητήσεις, τα επιτραπέζια παιχνίδια, το συμβολικό παιχνίδι και ο περιορισμός της παθητικής έκθεσης σε οθόνες μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την επικοινωνία.

Γονείς, έχετε μήνυμα από τον λογοθεραπευτή!

Εμπιστευτείτε την παρατήρησή σας, αλλά όχι τον φόβο σας. Αν κάτι σας προβληματίζει, αξίζει να το διερευνήσετε. Παράλληλα όμως, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι κάθε παιδί έχει τον δικό του αναπτυξιακό ρυθμό και να αποφεύγετε τις συγκρίσεις με συνομήλικα παιδιά. Ο στόχος δεν είναι να «βρούμε μια διάγνωση», αλλά να διασφαλίσουμε ότι το παιδί θα λάβει τη σωστή υποστήριξη τη σωστή στιγμή.

Τέλος είναι σημαντική η ενίσχυση της ενημέρωσης των γονέων κι εκπαιδευτικών και η προώθηση της διεπιστημονικής συνεργασίας, ώστε να μειωθούν τόσο οι καθυστερημένες όσο και οι περιττές παραπομπές.

Βρείτε εκπαιδευτικά παιχνίδια για παιδιά κάθε ηλικίας στο Pharm24.gr