Τροφική δηλητηρίαση στις διακοπές: Πως να την αντιμετωπίσετε 

Η τροφική δηλητηρίαση κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Ειδικότερα μετά τα πρόσφατα περιστατικά Salmonella σε διάφορους νομούς της Ελλάδας, αξίζει να ενημερωθούμε για το τι πρέπει να προσέχουμε στις ημέρες χαλάρωσης και καλοκαιριού.

Μάλιστα, τους καλοκαιρινούς μήνες στην Ελλάδα έχουμε ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες γεγονός που ευνοεί την πολύ γρήγορη αναπαραγωγή βακτηρίων όταν τα αφήνουμε εκτός ψυγείου. Επιπλέον, το καλοκαίρι τρώμε πολύ συχνότερα φαγητό απ’ έξω, όπου η υγιεινή και οι συνθήκες προετοιμασίας και αποθήκευσης των τροφίμων μπορεί να μην είναι πάντα οι κατάλληλες.

Τροφική δηλητηρίαση το καλοκαίρι: Ποια είναι τα συχνότερα βακτήρια, οι ιοί κι άλλοι μικροοργανισμοί;

Τα πιο συχνά αίτια καλοκαιρινής τροφικής δηλητηρίασης είναι βακτήρια όπως η Salmonella (συχνή σε αυγά και πουλερικά), το Campylobacter (κυρίως από μισοψημένο κοτόπουλο και μη παστεριωμένο γάλα) και ο Staphylococcus aureus, ο οποίος παράγει θερμοανθεκτικές τοξίνες σε φαγητά που μένουν εκτός ψυγείου (π.χ. σαλάτες με μαγιονέζα).

Ακόμη, συχνά παρατηρούνται συμπτώματα από μόλυνση από E.coli (μεταδίδεται κυρίως μέσω μισομαγειρεμένου μοσχαρίσιου κιμά, μη παστεριωμένου γάλακτος, μολυσμένου νερού και φρέσκων λαχανικών που δεν έχουν πλυθεί πολύ καλά) αλλά και από Listeria (βρίσκεται σε τρόφιμα, όπως αλλαντικά, μαλακά τυριά από μη παστεριωμένο γάλα, καπνιστά ψάρια και έτοιμες σαλάτες).

Δηλητηρίαση από φαγητό – συμπτώματα: Πόσο γρήγορα εμφανίζονται μετά την κατανάλωση μολυσμένης τροφής;

Τα πρώτα και συχνότερα συμπτώματα μιας τροφικής δηλητηρίασης περιλαμβάνουν ναυτία, εμετό, κοιλιακές κράμπες (πόνο στο στομάχι), διάρροια, αίσθημα κοπώσεως, και σε ορισμένες περιπτώσεις δέκατα ή πυρετό.

Ο χρόνος επώασης, δηλαδή η εκδήλωση των συμπτωμάτων ποικίλλει ανάλογα με τον μικροοργανισμό ή την τοξίνη του. Κυμαίνεται από 30 λεπτά έως 6 ώρες για μόλυνση από σταφυλόκοκκο. Η μόλυνση από Salmonella μπορεί να εμφανιστεί σε 12 έως 48 ώρες. Ωστόσο, μπορεί να καθυστερήσει από 2 έως 5 ημέρες για τις περιπτώσεις του Campylobacter και της E. Coli ή ακόμα και εβδομάδες στην περίπτωση της Listeria.

Διαφορά Γαστρεντερίτιδας και Τροφικής Δηλητηρίασης 

Ο διαχωρισμός με βάση τα συμπτώματα είναι αρκετά δύσκολος γιατί έχουν πολύ κοινά συμπτώματα. Η ναυτία, ο εμετός και η διάρροια που είναι τα βασικά συμπτώματα εμφανίζονται και στις 2 περιπτώσεις. Η βασική τους διαφορά είναι η πηγή και ο τρόπος μετάδοσης. Στην τροφική δηλητηρίαση τα συμπτώματα εμφανίζονται απότομα και ταυτόχρονα στα άτομα που κατανάλωσαν ένα ύποπτο γεύμα ή τρόφιμο.

Η μετάδοση γίνεται μέσω της επαφής με τη μολυσμένη τροφή. Αντίθετα, στη γαστρεντερίτιδα η μετάδοση γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθως ένας εμφανίζει τα συμπτώματα και σιγά σιγά μεταδίδει στους υπόλοιπους στην παρέα ή την οικογένεια.

Ποιες είναι οι πρώτες κινήσεις που πρέπει να κάνει ένας ασθενής όταν εμφανίσει συμπτώματα;

Το βασικό πρόβλημα της τροφικής δηλητηρίασης είναι η εμφάνιση της αφυδάτωσης, και αυτός είναι και ο πιο συχνός λόγος που μπορεί να οδηγήσει τον ασθενή στο νοσοκομείο. Πιο συγκεκριμένα, τους καλοκαιρινούς μήνες με τις υψηλές θερμοκρασίες, η καλή ενυδάτωση έχει βασική σημασία.

Ο ασθενής πρέπει να αναπληρώνει τις αυξημένες απώλειες από τον εμετό και την διάρροια. Χρειάζεται να πίνει μικρές γουλιές νερού, σκέτου ή μαζί με ηλεκτρολύτες. Παράλληλα, η ξεκούραση και αποχή από τη στερεά τροφή για τις πρώτες ώρες μέχρι να υποχωρήσουν οι εμετοί είναι εξίσου σημαντικές.

Ενυδάτωση & Ηλεκτρολύτες μετά την τροφική δηλητηρίαση: Πότε τους χρειαζόμαστε

Η ενυδάτωση αποτελεί σαφώς το σημαντικότερο μέτρο αντιμετώπισης, καθώς η απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών μέσω των εμετών και των διαρροιών είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον οργανισμό.

Το απλό νερό είναι χρήσιμο, αλλά σε περιπτώσεις με έντονες ή συχνές κενώσεις, η κατανάλωσή του μόνο δεν αρκεί. Η αναπλήρωση ηλεκτρολυτών είναι απαραίτητη όταν:

• Υπάρχουν έντονες διάρροιες ή συχνοί εμετοί (πάνω από 3-4 φορές την ημέρα)
• Ο ασθενής ανήκει σε ευπαθή ομάδα (παιδιά, ηλικιωμένοι, έγκυες)
• Έχουν ήδη εμφανιστεί τα πρώτα σημάδια αφυδάτωσης (στεγνό στόμα, έντονη δίψα, ζάλη, έντονα σκουρόχρωμα ούρα ή μειωμένη ούρηση)
• Ο ασθενής έχει εμφανίσει δέκατα ή πυρετό

Σημαντικό είναι επίσης να θυμόμαστε ότι πάντα η χρήση φαρμάκων πρέπει να συνοδεύεται από ιατρική εκτίμηση και συμβουλή.

Πότε η κατάσταση θεωρείται επείγουσα και απαιτεί άμεση επίσκεψη σε νοσοκομείο ή γιατρό 

Όπως είπαμε προηγουμένως, η πιο συχνή επιπλοκή της τροφικής δηλητηρίασης που μπορεί να οδηγήσει το άτομο στο νοσοκομείο είναι η αφυδάτωση. Σε περιπτώσεις σοβαρής αφυδάτωσης, δηλαδή ελάχιστη έως καθόλου ούρηση, έντονη ζάλη, σύγχυση ή λιποθυμικές τάσεις ή συνεχόμενους εμετούς για πάνω από 24 ώρες, η επίσκεψη στα επείγοντα του νοσοκομείου είναι απαραίτητη.

Ακόμη, η ιατρική βοήθεια και παρέμβαση είναι απαραίτητη χωρίς καθυστέρηση όταν προσβάλλονται ευάλωτα άτομα, όπως βρέφη, ηλικιωμένοι, έγκυες και ανοσοκατασταλμένοι.

Διαβάστε επίσης: Φαρμακείο διακοπών καλοκαιριού: όλα όσα χρειάζεσαι

Καλοκαιρινές διακοπές & Τροφικές «παγίδες»: Ποια τρόφιμα που απαιτούν προσοχή

Οι συχνότερες διατροφικές «παγίδες» στις διακοπές σχετίζονται με τρόφιμα που μένουν εκτεθειμένα στη ζέστη ή δεν μαγειρεύονται επαρκώς. Τα τρόφιμα που απαιτούν την μεγαλύτερη προσοχή περιλαμβάνουν:

• Ωμά ή ατελώς μαγειρεμένα θαλασσινά και κρέατα: Οστρακοειδή (μύδια, στρείδια), sushi, αλλά και μπιφτέκια που μπορεί να μην έχουν ψηθεί σωστά στο κέντρο τους

• Φαγητά με ωμά αυγά: Σπιτικές μαγιονέζες, σάλτσες, dressing για σαλάτες και γλυκά

• Ευπαθή γαλακτοκομικά και μη παστεριωμένα τυριά: σπιτικά τυριά, χύμα παγωτά ή επιδόρπια που μένουν εκτός ψυγείου

• Έτοιμες σαλάτες και μπουφέδες: Σαλάτες με αλλαντικά ή μαγιονέζα που παραμένουν ώρες σε μπουφέδες χωρίς καλή ψύξη, καθώς και λαχανικά που δεν έχουν πλυθεί με καθαρό νερό

• Πάγος και νερό: Πάγος από μη φιλτραρισμένο ή αμφιβόλου ποιότητας νερό σε ταβέρνες/μπαρ, καθώς και μη εμφιαλωμένο νερό σε περιοχές με κακό δίκτυο ύδρευσης

Τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές κατά την κατανάλωση φαγητού έξω;

Το φαγητό σε εστιατόρια και ταβέρνες είναι μια από τις αγαπημένες και πιο συχνές συνήθειες μας το καλοκαίρι, ωστόσο χρειάζεται να προσέχουμε 2-3 βασικά σημεία στην επιλογή του σωστού και κατάλληλου μέρους.

• Η υγιεινή του χώρου: η καθαριότητα των κοινόχρηστων χώρων συνήθως αντικατοπτρίζει και την καθαριότητα της κουζίνας σε ένα εστιατόριο ή μια ταβέρνα
• Το σερβίρισμα του φαγητού: Η θερμοκρασία των πιάτων που σερβίρονται είναι σημαντική, τα ζεστά πιάτα να είναι ζεστά και τα κρύα πραγματικά κρύα. Επίσης, είναι σημαντικό να τηρούνται οι σωστές συνθήκες σε έναν μπουφέ, με προστατευτικά καλύμματα και τήρηση θερμοκρασιών
• Ευπαθή τρόφιμα: ιδιαίτερη προσοχή θέλουν ευπαθή τρόφιμα για αλλοιώσεις, όπως θαλασσινά, ψάρια και γαλακτοκομικά

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι ταξιδιώτες όταν επισκέπτονται χώρες όπου η ποιότητα του νερού ή των τροφίμων διαφέρει από αυτή της Ελλάδας;

Όταν ταξιδεύουμε σε χώρες με διαφορετικές υγειονομικές υποδομές ή άγνωστη ποιότητα νερού, ο κίνδυνος τροφικών δηλητηριάσεων και της «διάρροιας των ταξιδιωτών» αυξάνεται. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο νερό και στα παγάκια αλλά και στις διάφορες χρήσεις του νερού όπως πλύσιμο δοντιών.

Αντιστοίχως, προσοχή στο street food, προτιμάμε επιλογές ψητού φαγητού. Είναι πολύ χρήσιμο ένα νεσεσέρ ταξιδιού με τα απαραίτητα και βασικά, ηλεκτρολύτες, προβιοτικά και ένα αντιδιαρροϊκό φάρμακο σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Προβιοτικά: Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη ή στην ταχύτερη αποκατάσταση;

Τα προβιοτικά είναι φιλικά βακτήρια που ενισχύουν το εντερικό μικροβίωμά μας. Δρουν προστατεύοντας τον βλεννογόνο του εντέρου και θωρακίζοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα απέναντι στα παθογόνα βακτήρια. Μπορούν να δράσουν και προληπτικά στη διάρροια αλλά και στην αποκατάσταση του εντέρου.

Πολυμελετημένα και αποτελεσματικά στελέχη προβιοτικών είναι ο Saccharomyces boulardii και ο Lactobacillus rhamnosus GG για την πρόληψη και την αποκατάσταση αλλά και το Bifidobacterium longum για την αποκατάσταση.

Επιστροφή στις διατροφικές συνήθειες

Η αποκατάσταση βασίζεται στην ένταση των συμπτωμάτων αλλά συνήθως 24-48 ώρες μετά την ύφεση των συμπτωμάτων μπορεί το άτομο να επανέλθει στην κανονική του διατροφή. Όσο τα συμπτώματα είναι έντονα δίνουμε έμφαση στην ενυδάτωση, με νερό, ηλεκτρολύτες, ελαφριές σούπες και αφεψήματα.

Όταν υποχωρήσουν τα συμπτώματα καταναλώνουμε ελαφριά φαγητά και τρόφιμα όπως φρούτα, φρυγανιές ή κράκερ, ρύζι, πατάτα, κοτόπουλο. Σταδιακά προσθέτουμε όλα τα τρόφιμα στη διατροφή μας. Καλό θα είναι να αποφύγουμε τις πρώτες ημέρες γαλακτοκομικά, καφεΐνη, αλκοόλ, βαριά φαγητά (τηγανιτά ή πικάντικα) και όσπρια. 

Πρακτικές συμβουλές

Οι διακοπές είναι για χαλάρωση και ξεκούραση και σίγουρα όχι για να ταλαιπωρηθούμε. Παρακάτω θα δούμε μερικές βασικές συμβουλές για διάφορες συνθήκες των διακοπών.

• Στην παραλία: καλό είναι να υπάρχει ένα καλό ψυγειάκι με παγοκύστες για να διατηρούνται τα τρόφιμα σε δροσερή θερμοκρασία. Είναι καλύτερη επιλογή τα ολόκληρα φρούτα αντί για κομμένα καθώς και ξηρά σνακ όπως ξηρούς καρπούς.
• Στο δωμάτιο ή camping: χρειάζεται τα φρούτα και τα λαχανικά να είναι πολύ καλά πλυμένα με νερό (εμφιαλωμένο αν το απαιτεί η περιοχή που βρίσκεστε) και το φαγητό που έχει αποθηκευτεί στο ψυγείο, είναι σημαντικό να ζεσταίνεται πολύ καλά
• Φαγητό έξω: Κάνετε ένα γρήγορο έλεγχο του χώρου για να ελεγχθούν οι συνθήκες καθαριότητας.

Αυτές οι μικρές συνήθειες, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο τροφικής δηλητηρίασης. Αξίζει να δοθεί αυτή η προσοχή ώστε οι διακοπές να είναι  απόλαυση και όχι περιπέτεια.

Όποιες και αν είναι οι ανάγκες σας, στο Pharm24.gr θα βρείτε προτάσεις για κάθε μία από αυτές!