Αυτοάνοσα Νοσήματα: Ο αόρατος εχθρός του οργανισμού

Στη σύγχρονη εποχή, οι αυτοάνοσες διαταραχές επηρεάζουν ένα ποσοστό 3%-9% του παγκόσμιου πληθυσμού, σύμφωνα με τελευταίες μελέτες του 2025. Έως σήμερα, έχουν αναγνωριστεί σχεδόν 100 αυτοάνοσες ασθένειες με τα ολοένα αυξανόμενα ποσοστά τους να έχουν ωθήσει τη διεθνή επιστημονική κοινότητα να τα χαρακτηρίζει «σύγχρονη μάστιγα». 

Το ανοσοποιητικό σύστημα, είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο τόσο σε κυτταρικό όσο και σε βιοχημικό επίπεδο. Ο φυσιολογικός του ρόλος είναι να προστατεύει τον οργανισμό από λοιμώξεις που προκαλούνται από την είσοδο μικροοργανισμών σε αυτόν. Ωστόσο, κάποιες φορές παρατηρείται διαφοροποίηση σε αυτή του τη λειτουργία οδηγώντας σε αυτοάνοσα νοσήματα. 

Τι είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα; 

Όταν ένα άτομο πάσχει από κάποιο αυτοάνοσο νόσημα, σημαίνει πως διαθέτει ένα ανοσοποιητικό σύστημά το οποίο υπερλειτουργεί και όχι που υπολειτουργεί όπως πολλοί θεωρούν. Υπό κανονικές συνθήκες το αμυντικό σύστημα αναγνωρίζει τον εαυτό του παρέχοντας στον οργανισμό την λεγόμενη “ανοσολογική ανοχή”. Σε αυτή την περίπτωση όμως κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, καθώς χάνει αυτή του την ικανότητα.

Έτσι το ανοσοποιητικό σύστημα, λανθασμένα, επιτίθεται στον ίδιο του τον εαυτό, αφού δεν μπορεί να ξεχωρίσει τι είναι δικό του και τι ξένο. 

Παθογένεια αυτοάνοσων νοσημάτων

Μέσω πολυάριθμων μελετών, η επιστημονική κοινότητα έχει καταλήξει πως οι παράμετροι που δρουν συνεργιστικά και έχουν ως αποτέλεσμα την υπερδραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος είναι:

1. Περιβαλλοντικοί 
2. Γενετικοί
3. Ορμονικοί 
4. Νευροψυχολογικοί 
5. Άγχος 
6. Έλλειψη Βιταμινών

Αυτοάνοσα νοσήματα και Κληρονομικότητα

Σε αυτό το σημείο είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί πως τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν είναι κληρονομικά. Ωστόσο υπάρχει η γενετική προδιάθεση στη μεση που περιπλέκει τα πράγματα. Συνήθως ένα άτομο που εμφανίζει κάποια τέτοια ασθένεια έχει στο οικογενειακο του περιβάλλον κάποιον που να έχει αντίστοιχα το ίδιο ή κάποιο άλλο αυτοάνοσο νόσημα. Έτσι μπορεί αυτές οι ασθένειες να μην κληρονομούνται αυτούσιες, κληρονομείται όμως η γενετική προδιάθεση απόκτησής  τους. 

Ποια είναι τα πιο συχνά αυτοάνοσα νοσήματα;

Στις μέρες μας, τα πιο συχνά αυτοάνοσα νοσήματα τα οποία πλήττουν μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού είναι: 

• Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος
• Αυτοάνοση Θυρεοειδίτιδα Χασιμότο
• Σκλήρυνση Κατά Πλάκας
• Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1
• Νόσος του Crohn
• Ψωρίαση
• Κοιλιοκάκη
• Ελκώδης Κολίτιδα
• Λεύκη

Τα παραπάνω αποτελούν μερικά μόνο παραδείγματα από τον κατάλογο των νοσημάτων. Το υπόλοιπο κομμάτι της λίστα περιλαμβάνει πιο σπάνια νοσήματα που απαντάται σε πολύ μικρό κομμάτι του πληθυσμού όπως πχ το σύνδρομο Asherson.

Συμπτώματα αυτοάνοσων νοσημάτων

Μερικά από τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν την εμφάνιση κάποιου αυτοάνοσου νοσήματος είναι:

• Χρόνια, έντονη κόπωση και εξάντληση
• Πόνος, πρήξιμο και δυσκαμψία στις αρθρώσεις, ιδιαίτερα τις πρωινές ώρες που ο οργανισμός δεν έχει “ενεργοποιηθεί” ακόμα. 
• Δερματικά προβλήματα
• Μουδιάσματα ή “μυρμηγκιάσματα” στα άκρα
• Μειωμένη πνευματική διαύγεια (“brain fog”)
• Πεπτικές διαταραχές ή γαστρεντερικές διαταραχές
• Πρησμένοι λεμφαδένες
• Συστηματική απώλεια βάρους, χωρίς δίαιτα
• Χαμηλός, επίμονος πυρετός
• Έντονες και απότομες ζαλάδες με την αλλαγή της στάσης του σώματος από οριζόντια σε όρθια
• Προβλήματα όρασης

Ωστόσο η ύπαρξη αυτών των συμπτωμάτων μπορεί να μην οφείλεται σε αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά σε καθημερινούς παράγοντες όπως η κούραση, η αφυδάτωση, η έλλειψη βιταμινών, η έλλειψη σιδήρου κ.α.

Για αυτό το λόγο χρειάζεται μια συστηματική παρακολούθηση προτού προβούμε σε βιαστικά συμπεράσματα τα οποία θα μας αγχώσουν χωρίς λόγο.

Αντιμετώπιση και θεραπεία

Τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν διαθέτουν όλα τον ίδιο τρόπο αντιμετώπισης, καθώς η κάθε ασθένεια έχει διαφορετική αιτία και εξέλιξη. Επίσης πολύ σημαντικό είναι πως τα νοσήματα αυτά δεν θεραπεύονται ολοκληρωτικά. Μέσω της κατάλληλης αγωγής και του σωστού τρόπου ζωής μπορούν να μπουν και να παραμείνουν σε κατάσταση ύφεσης δίνοντας μας την δυνατότητα να τις ελέγξουμε σε μεγάλο βαθμό. Έτσι ακολουθείται ένα συνδυαστικό σχήμα το οποίο αποτελείται από τα παρακάτω σκέλη:

Φαρμακευτική Αγωγή

Στα αυτοάνοσα νοσήματα, πρωταρχικός μας στόχος είναι η καταστολή της νόσου, η μείωση της φλεγμονής και η ανακούφιση των συμπτωμάτων. Αυτό το επιτυγχάνουμε με την λήψη της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής, η οποία είναι εξειδικευμένη για κάθε νόσο και ασθενή. 

Οι κύριες κατηγορίες περιλαμβάνουν κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά, αντιφλεγμονώδη και βιολογικούς παράγοντες, οι οποίοι στοχεύουν συγκεκριμένους φλεγμονώδεις παράγοντες.

Διατροφή και Τρόπος Ζωής

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα αυτοάνοσα νοσήματα αυξάνονται ραγδαία παγκοσμίως. Για την πλειοψηφία των ασθενειών αυτών το μεγαλύτερο ποσοστό για την εκδήλωση τους, αναφέρεται κατά 80% σε μεταβολικούς παράγοντες, που συνδέονται με τον τρόπο ζωής, τις ελλείψεις του οργανισμού και τη διατροφή. Συνήθειες όπως το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, το στρες και το άγχος καθώς και διατροφή η οποία βασίζεται σε επεξεργασμένα φαγητά και λίπη, συνδυαστικά με την γενετική προδιάθεση, έχουν ως αποτέλεσμα την διαταραχή της σωστής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος, την αύξηση της συσσώρευσης των ελεύθερων ριζών και της φλεγμονής στο σώμα.

Διαβάστε επίσης: Μεσογειακή Διατροφή: Ο Πιο Υγιεινός Τρόπος Ζωής για το Σώμα & το Πνεύμα

Συμπληρώματα Διατροφής

Πολλές φορές η ελλείψεις βιταμινών μπορούν να αποτελέσουν έναυσμα πυροδότησης για την υπερλειτουργία του ανοσοποιητικού, συνδυαστικά και με άλλους παράγοντες που αναφέρθηκαν. Ωστόσο, έλλειψη θρεπτικών συστατικών περνάει απαρατήρητη για πολλά χρόνια μέχρι την εκδήλωση κάποιας ασθένειας ακόμα και όταν εκδηλωθεί αυτή όμως είναι πολύ δύσκολο να συνδεθεί με συγκεκριμένη έλλειψη από την στιγμή που οφείλεται σε πολλαπλούς παράγοντες.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν συνδέσει τις ελλείψεις θρεπτικών στοιχείων με χρόνιες παθήσεις, για αυτό το λόγο αναλόγως την περίπτωση, συνηθως προτείνεται από τον ιατρό και ένα κατάλληλο συμπλήρωμα διατροφής για το ανοσοποιητικό, εάν χρειάζεται. Ενδεικτικά κάποια αυτοάνοσα νοσήματα που συνδέονται με ελλείψεις θρεπτικών στοιχείων είναι: 

Νόσος του Hashimoto: 

Έχει βρεθεί πως συνδέονται άμεσα με μειωμένα ποσοστά σε σελήνιο, χρώμιο, βιταμίνη D και ψευδάργυρο.

Ψωρίαση:

Παρατηρούνται κυρίως ελλείψεις σε βιταμίνη D και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα:

Έχει συνδεθεί κυρίως με απουσία βιταμίνης D.

Διαβήτης: 

Άμεσα συνδεόμενη ασθένεια με μειωμένα ποσά σε βιταμίνη D, μαγνήσιο και χρώμιο.

Σκλήρυνση κατά πλάκας:

Διαδιδόμενη άμεσα συνδεόμενη ασθένεια με ελλείψεις σε βιταμίνη D, βιταμίνη Β12 καθώς και βαρέα μέταλλα και απαραίτητα για τη λειτουργία του οργανισμού αμινοξέα.

Τακτική και Προγραμματισμένη παρακολούθηση

Τα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να προσβάλλουν κάθε μέρος και όργανο του σώματος, με αποτέλεσμα να αφορούν όλη την Ιατρική. Μπορεί να σχετίζονται με οποιονδήποτε γιατρό από τον οφθαλμίατρο έως τον δερματολόγο, από τον νευρολόγο ως τον ρευματολόγο και κάθε γιατρό υποειδικότητας της παθολογίας, όπως τον αιματολόγο, τον γαστρεντερολόγο, τον ηπατολόγο, τον καρδιολόγο και τον πνευμονολόγο. Συνεπώς αναλόγως την ασθένεια η τακτική και ολιστική παρακολούθηση είναι απαραίτητη καθώς τα αυτοάνοσα νοσήματα πολλές φορές μπορούν να αποδειχθούν απρόβλεπτα.

Είναι οι αλλεργίες αυτοάνοσα νοσήματα; 

Πολλές φορές γίνεται σύγχυση και θεωρείται πως οι αλλεργίες εντάσσονται στην κατηγορία των αυτοάνοσων νοσημάτων, όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει.
Αποτελούν και οι δύο κατηγορίες διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος, ωστόσο οι αλλεργίες το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά υπερβολικά σε εξωτερικούς παράγοντες πχ γύρη, τροφές και δεν επιτίθεται λανθασμένα στους ίδιους τους ιστούς του σώματος του, όπως στην περίπτωση των αυτοάνοσων.

Διαβάστε επίσης: Εποχική Αλλεργία: Τα Καλύτερα Συμπληρώματα για Αντιμετώπιση

Αυτοάνοσα νοσήματα και γυναίκες

Τα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να παρουσιαστούν σε όλο τον ανθρώπινο πληθυσμό, ανεξαρτήτως ηλικιακής ομάδας, χρώματος και κοινωνικής τάξης, Παρ’ όλα αυτά η ευπάθεια του γυναικείου μέρους του πληθυσμού εμφανίζεται μεγαλύτερη από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες το 78% περίπου των ατόμων που έχουν αυτοάνοση ασθένεια είναι γυναίκες.(6)

Αυτό κυρίως οφείλεται στο ιδιαίτερο μεταβολικό προφίλ των γυναικών. Κατά τη διάρκεια της ζωής τους, οι γυναίκες καλούνται αντιμέτωπες με πολλαπλές ορμονικές αλλαγές όπως η εμμηναρχή, εφηβεία, ωορρηξία, έμμηνος ρύση, κύηση, κλιμακτήριος, εμμηνόπαυση. Κάθε μια από αυτές τις ορμονικές αλλαγές, επηρεάζει άμεσα τη συνολική μεταβολική κατάσταση του οργανισμού, καθιστώντας τες πιο ευάλωτες. Αυτές οι ορμονικές αλλαγές λοιπόν, συνδυαστικά με άγχος, κακές συνήθειες ζωής κλπ, μπορούν να πυροδοτήσουν την εμφάνιση κάποιου τέτοιου νοσήματος. 

Τα αυτοάνοσα νοσήματα αποτελούν μια πολύπλοκη και συχνά υποτιμημένη κατηγορία παθήσεων αναδεικνύοντας τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, της σωστής ενημέρωσης και της ολιστικής φροντίδας. Η κατανόηση των παραγόντων που τα πυροδοτούν και η υιοθέτηση ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαχείρισή τους και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Τεράστια σημασία έχει οι ασθενείς να βρίσκονται υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, έτσι ώστε τυχόν ερεθίσματα καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες που μπορούν να επιδεινώσουν τη νόσο να λαμβάνονται υπ’ όψη και να αποφεύγονται. Επίσης οι συχνές επισκέψεις στο εκάστοτε θεράποντα ιατρό σας είναι σημαντικές για να μπορεί και αυτός να ελέγχει τη πορεία της νόσου και να προλαμβάνει τυχόν ανεπιθύμητες παρεκκλίσεις.